AI-nieuwsoverzicht · editie 13–20 juli 2026

De week waarin de slotgracht kromp

Eén verschuiving met drie gezichten. Het Chinese Moonshot AI zette met Kimi K3 een open model neer dat ontwikkelaars in blinde tests verkozen boven de duurste Amerikaanse frontier-modellen, voor een fractie van de prijs. Amerikaanse labs bouwen intussen openlijk vóórt op Chinese basismodellen — "open versus gesloten" is geen ideologisch debat meer maar een inkoopbeslissing. En terwijl de labs dit uitvechten, riep zo ongeveer iedereen om een scheidsrechter: de labs zelf, Amerikaanse staten, het publiek, en 29 landen zonder het Westen. De vraag eronder: hoeveel verdedigbaar voordeel blijft er over als bijna-frontier-kwaliteit gratis te downloaden wordt.

Periode: 13 t/m 20 juli 2026 · Leestijd: ±20 minuten · Samengesteld door Jasper van der Hulst

Begin met lezen ↓ Bekijk als presentatie →

Hoofdstuk 1 · de brug tussen twee edities

De week die ertussen viel

1.1 ChatGPT gaat aan het werk, Grok komt langszij

ChatGPT Work: agents op pc en telefoon GPT-Live luistert terwijl het praat xAI: Grok 4.5

De vorige editie liep tot en met 6 juli. In de week daarna gebeurde genoeg om kort terug te halen — twee van die verhalen komen verderop met terugwerkende kracht terug.

OpenAI lanceerde ChatGPT Work, een werkplekversie waarin agents daadwerkelijk taken uitvoeren op je computer en je telefoon in plaats van er alleen over te praten. Daarnaast kwam GPT-Live: een spraakmodus die kan luisteren terwijl hij zelf aan het woord is, waardoor onderbreken en bijsturen mogelijk wordt zonder dat het gesprek stokt.

Het interessante is niet de functielijst maar de richting: AI verhuist van het chatvenster naar de werkplek zelf. Wie zijn AI-beleid geschreven heeft rond "medewerkers die een chatbot bevragen", beschrijft daarmee een situatie die aan het verdwijnen is.

xAI bracht in dezelfde periode Grok 4.5 uit, nadrukkelijk vermarkt op zuinigheid in plaats van ruwe kracht — het thema dat in hoofdstuk 2 een volwaardige prijzenoorlog blijkt te zijn.

BronnenOpenAI — ChatGPT Work · The AI Report — weekoverzicht 6–11 juli

1.2 Meta trekt Muse terug, Microsoft schrapt, Cloudflare zet een tolpoort

Muse: binnen dagen ingetrokken Microsoft: 4.800 banen weg Cloudflare blokkeert per 15 september

Drie verhalen uit dezelfde tussenweek die alle drie over grenzen gaan: van gebruikers, van personeel, en van het open web.

Meta lanceerde beeldmodel Muse — en trok de bijbehorende Instagram-functie binnen enkele dagen weer in. Die functie genereerde beelden op basis van foto's van publieke accounts, wat woedende gebruikers en talent-agencies opleverde. Een zeldzaam geval van een groot platform dat een AI-functie terugdraait op publieke druk alleen.

Microsoft schrapte 4.800 banen in wat het bedrijf een "AI-first"-herstructurering noemt. Geen krimp uit nood, maar een herindeling: minder mensen op werk dat opnieuw is ingericht rond modellen en agents.

En Cloudflare zette een tolpoort op het open web. Crawlers die zoeken, agents en AI-training door elkaar heen gebruiken, worden vanaf 15 september standaard geblokkeerd. Dat raakt de fundamentele afspraak waarop het web draait — vrij toegankelijke pagina's in ruil voor bezoekers — en die afspraak houdt geen stand als het bezoek uit machines bestaat die niet terugkomen. Hoofdstuk 8 laat zien dat Patreon inmiddels dezelfde keuze maakt.

BronnenTechCrunch — Meta trekt AI-functie in na backlash · The AI Report — weekoverzicht 6–11 juli

Hoofdstuk 2 · het hoofdverhaal van de week

Open weights bestormen de frontier

2.1 Kimi K3: een slagschip in de voortuin

2,8 biljoen parameters 1 miljoen tokens context ~$12 per miljoen tokens

Het Chinese lab Moonshot AI presenteerde op 16 juli Kimi K3: een open model dat ontwikkelaars in blinde vergelijkingen boven de Amerikaanse topmodellen verkozen.

De cijfers eerst. K3 telt 2,8 biljoen parameters — de instelbare getallen waarmee een neuraal netwerk is afgesteld; meer parameters betekent meer capaciteit én meer rekenkracht om het te draaien. Het model ziet beelden zonder hulpmodel en heeft een contextvenster van één miljoen tokens, stukjes tekst van ruwweg driekwart woord — samen zo'n 750.000 woorden die het model in één keer kan overzien. De volledige weights, de getrainde inhoud die je kunt downloaden en op eigen servers draaien, komen uiterlijk 27 juli vrij.

Het opmerkelijke zit in de vergelijking. In Arena's blinde tests, waar ontwikkelaars twee antwoorden naast elkaar krijgen zonder te weten van welk model ze zijn, kozen ze K3 boven Anthropic's Fable 5 én OpenAI's GPT-5.6 Sol voor codeerwerk. Op het webdesign-leaderboard staat het op één. De prijs: ongeveer $12 per miljoen tokens, ver onder de Amerikaanse premiumtarieven. Moonshot haalt intussen kapitaal op tegen een waardering van $31,5 miljard.

Twee kanttekeningen horen erbij. Simon Willison zag één simpele tekentest ruim 16.000 output-tokens kosten: open betekent niet zuinig, en bij het afrekenen per token telt dat direct. En Moonshot adviseert voor serieuze inzet 64 of meer datacenter-accelerators. Open betekent dat je het mág draaien, niet dat je het kúnt draaien — voor de meeste organisaties is een open model in de praktijk een model dat iemand anders host.

De sfeer waarin K3 arriveerde vatte nieuwsbrief The Neuron droog samen: met de subtiele energie van een buurman die een slagschip op de oprit parkeert.

BronnenMoonshot AI — Kimi K3 · Simon Willison — Kimi K3 in de praktijk · Arena — webdev-leaderboard

2.2 Het Amerikaanse antwoord is óók open

Inkling: 975 miljard parameters 54 GB → minder dan 4 GB DeepSeek: ruwweg $50–70 mrd

Het tegenoffensief kwam niet als verbod, maar als imitatie.

Mira Murati — voorheen Chief Technology Officer bij OpenAI — lanceerde met haar Thinking Machines na zeventien maanden bouwen het debuutmodel Inkling: 975 miljard parameters, open weights, regelbare redeneerinspanning, één miljoen tokens context. Het pikante detail zit in de toelichting: het team gebruikte openlijk het oudere Chinese Kimi K2.5 om vroege trainingsdata te genereren. Kimi zit daarmee al in de toeleveringsketen van Amerikaanse labs.

Tweede beweging: PrismML comprimeerde Alibaba's open Qwen3.6 27B van 54 gigabyte naar minder dan vier — klein genoeg voor een iPhone 17 Pro. Volgens CNBC evalueert Apple de techniek. Dat is de andere helft van hetzelfde verhaal: niet alleen worden open modellen beter, ze worden ook kleiner, en een model dat op een telefoon past hoeft nooit meer data naar een datacenter te sturen.

Hugging Face-topman Clem Delangue ziet ondernemingen structureel verschuiven naar open en private modellen, en vatte het samen met de zin die deze week het meest werd doorgestuurd: de echte AI-race speelt zich misschien niet meer af aan de frontier. Oftewel: het gaat niet langer om het állerbeste model, maar om wat je zelf kunt draaien en aanpassen.

En de financiering volgt: DeepSeek zou $1,5 miljard ophalen richting een beursgang, tegen een waardering die bronnen ergens tussen de $52 en $71 miljard leggen — noem het ruwweg $50 tot $70 miljard.

BronnenThinking Machines — Introducing Inkling · PrismML — Bonsai 27B · TechCrunch — Hugging Face over open modellen

2.3 Het distillatie-gevecht

~25.000 frauduleuze accounts ~29 miljoen Claude-gesprekken afgetapt Nadella: "Reverse Information Paradox"

Eerst de term, want zonder die uitleg valt dit hoofdstuk niet te volgen. Distillatie is een groot, duur model systematisch bevragen en op de antwoorden een eigen, goedkoper model trainen — je destilleert de kennis eruit.

Microsoft-topman Satya Nadella legde de vinger op de zere plek. De frontier-labs claimden het recht om op het hele internet te trainen, maar verbieden anderen om van hún uitvoer te leren. Hij noemt het de Reverse Information Paradox: de kennis stroomt maar één kant op — en de labs leren intussen bij elke interactie hoe hun klanten werken.

Tegelijk kreeg het gevecht harde cijfers. Anthropic beschuldigt Alibaba ervan met zo'n 25.000 frauduleuze accounts bijna 29 miljoen Claude-interacties te hebben afgetapt. OpenAI en Anthropic waarschuwden Washington gezamenlijk dat Chinese partijen Amerikaanse modellen op enorme schaal klonen: miljarden aan onderzoek als gratis opstapje. Business Insider becijferde dat distillatie het verdienmodel achter frontier-modellen zelf kan ondergraven — als je voor een fractie van de kosten iets bouwt dat negentig procent zo goed is, verdampt de premie op de laatste tien procent.

De Britse overheid legde er een veiligheidsargument naast: goedkope Chinese open modellen verkleinen het gat in cybercapaciteiten tussen aanvallers en verdedigers, waardoor verdedigers minder tijd hebben om lekken te dichten.

Het scherpste oordeel over het standpunt van de labs kwam van The Neuron, en het is scherp omdat beide helften kloppen: leren van andermans werk drijft innovatie aan, leren van het onze bedreigt haar — tegelijk hypocriet en waar. Het ís hypocriet van labs die het hele internet lazen, en het klopt óók dat industriële extractie op deze schaal iets anders is dan leren.

BronnenBusiness Insider — Nadella over distillatie · Business Insider — het distillatieprobleem · Financial Times — Britse waarschuwing over Chinese modellen

2.4 De prijzenoorlog: van kracht naar zuinigheid

Fable 5 gratis t/m 19 juli Claude in India: ₹2.000 per maand India: 5,8% van het wereldwijde gebruik

De concurrentie verschoof deze week zichtbaar van "wie is de slimste" naar "wie doet hetzelfde werk met de minste tokens".

OpenAI's GPT-5.6, Meta's nieuwste modellen en xAI's Grok 4.5 worden alle drie nadrukkelijk vermarkt op token-efficiëntie. Dat is een reactie op een concreet probleem bij hun klanten: AI-uitgaven die harder groeien dan begroot — een thema dat in hoofdstuk 6 terugkomt bij bedrijven die inmiddels tokens rantsoeneren.

Anthropic reageerde met beschikbaarheid in plaats van prijs per token. Fable 5 bleef tot en met 19 juli gratis voor betalende gebruikers, en in India — Claude's tweede markt, goed voor 5,8% van het wereldwijde gebruik — ging de Pro-prijs naar ₹2.000 per maand, omgerekend zo'n €20. Lokale prijsstelling is het klassieke signaal dat een markt van experiment naar volume gaat.

Analist Benedict Evans stelde de vraag die eronder ligt: als de schaarste aan rekenkracht afneemt, wat gebeurt er dan met de tokenprijzen — en gaan de labs er dan uitzien als magische softwarebedrijven of als heel dure infrastructuurleveranciers? Het verschil zit in de marge, en daarmee in de vraag of de huidige waarderingen houdbaar zijn.

Combineer dat met de $12 per miljoen tokens van Kimi K3 en het speelveld van volgend kwartaal tekent zich af: de prijs per taak wordt het slagveld, niet de benchmarkscore.

BronnenTweakTown — de nieuwe prijzenoorlog · TechCrunch — Claude-prijzen in India · Benedict Evans — manieren om over tokenprijzen te denken

Hoofdstuk 3 · toezicht in vier smaken

De roep om de scheidsrechter

3.1 De labs vragen er zelf om

Testen tot 30 dagen vóór release Betaald door de industrie zelf Operationeel vóór eind 2026

Demis Hassabis — DeepMind-topman en Nobelprijswinnaar — publiceerde op 15 juli het essay A Framework for Frontier AI and the Dawning of a New Age, met een voorstel dat concreter is dan de gebruikelijke oproepen tot bezinning.

Zijn model is FINRA, de private waakhond van Wall Street die onder toezicht van beurstoezichthouder SEC opereert. Een vergelijkbare Amerikaanse standaardenorganisatie zou frontier-modellen tot dertig dagen vóór release testen op cyber-, bio- en misleidingsrisico's: eerst vrijwillig, later als voorwaarde om in de Verenigde Staten te mogen lanceren. Het bestuur grotendeels onafhankelijk — Turing Award-winnaars, industrie, open source — maar, en daar wringt het, gefinancierd door de industrie zelf. Deadline: operationeel vóór eind 2026.

De directe aanleiding noemde hij zelf. In juni dwong de Amerikaanse regering Anthropic's topmodel Fable zonder draaiboek offline, en GPT-5.6 lanceerde alleen voor zo'n twintig door de overheid gescreende partners. Hassabis noemde dat een wekker: als er geen procedure is, wordt de procedure geïmproviseerd op het moment dat het misgaat.

Hij staat niet alleen. Sam Altman deed een vergelijkbare oproep in de Financial Times. Dario Amodei wil verder gaan en pleit voor een variant van de FAA, de Amerikaanse luchtvaartautoriteit, mét juridische bevoegdheid om onveilige modellen te blokkeren — dus met tanden in plaats van met een keurmerk.

De kritiek laat zich raden en werd door The Neuron kernachtig verwoord: de mensen die het vliegtuig bouwen ook de veiligheidsgordel laten ontwerpen is nogal doorzichtig. De vraag die eronder ligt is praktisch: kan een keurmeester die door de industrie betaald wordt ooit "nee" zeggen tegen de partij die de rekening betaalt?

BronnenDemis Hassabis — A Framework for Frontier AI · Axios — het reguleringsvoorstel van Hassabis

3.2 De staten doen het al

Illinois: audits vanaf $500 mln omzet New York: een jaar geen hyperscale-datacenters EU: chatbotplicht per 2 augustus

Terwijl de labs over de vorm discussiëren, wordt er gewoon wetgeving getekend.

Illinois werd de eerste Amerikaanse staat die AI-bedrijven met meer dan $500 miljoen omzet verplicht tot jaarlijkse onafhankelijke veiligheidsaudits. Incidenten moeten binnen 72 uur gemeld worden, bij direct levensgevaar binnen 24, met boetes tot $1 miljoen en $3 miljoen bij herhaling. Precies wat Hassabis vrijwillig wil organiseren, maar dan wettelijk verplicht en op deelstaatniveau.

New York koos een andere hefboom: als eerste staat een pauze van een jaar op vergunningen voor nieuwe hyperscale-datacenters, plus een Grid Acceleration Fund dat datacenters laat meebetalen aan het stroomnet en het voornemen belastingvoordelen in te trekken. Niet het model reguleren, maar de stekker.

Dichter bij huis: op 2 augustus wordt de chatbot-transparantieplicht uit de EU AI Act van kracht. Elk AI-systeem dat met EU-burgers praat moet zich bij aanvang als AI bekendmaken, deepfakes moeten zichtbaar gelabeld en machineleesbaar gewatermerkt worden. Boetes lopen op tot €15 miljoen of 3% van de wereldomzet, en de Europese AI Office krijgt met terugwerkende kracht handhavingsbevoegdheid over overtredingen rond algemene AI sinds augustus 2025. Dit raakt dus ook elk Nederlands bedrijf met een chatbot op de site.

China was er al: de companion-wet voor emotioneel interactieve AI ging op 15 juli in, met anti-verslavingsmaatregelen en oudertoestemming onder de veertien. ByteDance en Alibaba schrapten hun companion-functies liever dan ze aan te passen — een leerzaam signaal over hoe duur compliance kan uitvallen. En Australië richtte per direct een Office of AI op en houdt vast aan het principe dat AI-ontwikkelaars makers moeten betalen voor trainingsmateriaal.

BronnenBankInfoSecurity — Illinois AI Safety Measures Act · Gouverneur Hochul — datacenter-moratorium · TechTimes — EU AI Act-chatbotregels per 2 augustus

3.3 En het publiek wil méér

89% wil openbare safety-tests 81% wil blokkaderecht vooraf 200+ economen, 16 Nobelprijswinnaars

Het opvallendste aan de Verasight-peiling van juni is niet dat 60% van de Amerikanen zich zorgen maakt. Het is hoe ver het publiek vóór de politiek uit loopt.

89% wil frontier-labs verplichten hun veiligheidstestresultaten openbaar te maken. 81% wil dat de overheid potentieel gevaarlijke modellen kan tegenhouden vóór release — exact de bevoegdheid waar Hassabis en Amodei over praten, maar dan als publieke eis in plaats van als aanbod van de industrie.

Het derde cijfer is het meest verrassende: 69% wil dat AI-bedrijven aandelen afstaan aan een sovereign wealth fund, een staatsinvesteringsfonds dat private AI-winst omzet in publiek geld voor sociale vangnetten. Dat is geen randidee — OpenAI stelde begin juli zelf een staatsbelang van 5% voor.

Daarnaast tekenden ruim 200 economen, onder wie 16 Nobelprijswinnaars, de verklaring We Must Act Now, georganiseerd vanuit Stanford. Hun argument is er een van tempo: eerdere technologische transformaties gaven samenlevingen decennia om zich aan te passen, deze geeft er "maar een paar jaar".

De Wall Street Journal beschreef ondertussen hoe de anti-AI-beweging zich organiseert — van losse online woede naar activisme met, in de formulering van The Neuron, een baksteen in de ene hand en een beleidsmemo in de andere. De praktische conclusie voor wie AI uitrolt: adoptie is een vertrouwensonderhandeling geworden, geen productlancering.

BronnenVerasight — AI-survey juni 2026 · We Must Act Now — de verklaring · WSJ — de anti-AI-beweging organiseert zich

3.4 Het geopolitieke schaakbord

29 landen, zonder VS of West-Europa 5.000 AI-trainingsplekken aangeboden US Navy: traag uitrollen is riskanter

Terwijl Washington twijfelt over de vorm van toezicht, bouwde Peking alvast een alternatief.

Negenentwintig landen — waaronder China, Rusland, Brazilië, Servië, Cuba, tien Afrikaanse en twaalf Aziatische landen, en nadrukkelijk niemand uit de Verenigde Staten of West-Europa — richtten in Shanghai de World AI Cooperation Organization op. Een parallelle bestuurslaag voor AI, met een andere hoofdstad.

Xi Jinping presenteerde China op de World AI Conference als dé AI-partner voor ontwikkelingslanden. Hij waarschuwde tegen westerse "security overreach" en bood 5.000 AI-trainingsplekken aan, plus samenwerking met ASEAN, de Afrikaanse Unie, de Arabische Liga en de BRICS-landen.

Let op de samenhang met hoofdstuk 2: dat aanbod werkt juist omdat Chinese modellen open zijn. Je kunt ze weggeven. Een gesloten model kun je verhuren, een open model kun je schenken — en geschonken infrastructuur schept langer lopende afhankelijkheden dan een abonnement.

Aan Amerikaanse kant verschoof intussen de militaire doctrine. De US Navy keurde een AI-first-datastrategie goed waarin tráág uitrollen expliciet als groter risico geldt dan imperfecte afstemming van modellen; modellen en agents gaan direct naar schepen en mariniers-eenheden. En SpaceX onderhandelt over miljarden dollars aan AI-datacentercapaciteit voor het Pentagon. Het beeld: twee blokken die allebei versnellen, en allebei hun eigen scheidsrechter benoemen.

BronnenReuters — 29 landen tekenen AI-samenwerkingsorgaan · CNBC — Xi's pitch aan het Zuiden · The Decoder — het nieuwe AI-playbook van het Pentagon

Hoofdstuk 4 · de eerste grote IP-oorlog van het AI-tijdperk

Apple tegen OpenAI: oorlog om de hardware

4.1 De aanklacht van 41 pagina's

41 pagina's, drie partijen aangeklaagd ~40 bewijsbewaringsbrieven "Rotten to its core"

Op vrijdag 10 juli diende Apple een aanklacht in tegen OpenAI, diens hardware-tak io Products en een aantal ex-Apple-medewerkers. De zaak escaleerde de hele week door.

De beschuldigingen zijn opvallend concreet. OpenAI's chief hardware officer Tang Tan, voormalig Apple-vicepresident, zou Apple's interne projectcodenamen hebben gebruikt bij het werven van personeel, kandidaten hebben gevraagd hardware-componenten mee te nemen naar sollicitatiegesprekken, en vertrekkende medewerkers hebben gecoacht in het omzeilen van beveiligingsprocedures.

Ex-ingenieur Chang Liu zou zijn Apple-laptop niet hebben ingeleverd en via een authenticatiefout vertrouwelijke documenten hebben gedownload, waaronder productietekeningen van printplaten. Apple stelt bovendien dat zijn eigen metaalafwerkingstechniek al in OpenAI's hardware-ontwikkeling wordt gebruikt. De woordkeus loog er niet om: OpenAI's hardwaretak zou "rotten to its core" zijn.

OpenAI zegt geen bewijs te kennen voor welke van de beschuldigingen dan ook. Apple stuurde intussen bewijsbewaringsbrieven aan zo'n veertig ex-medewerkers die nu bij OpenAI werken — een juridische stap die meestal voorafgaat aan een langdurige zaak. NBC noteerde het detail dat Apple's advocaat in de rechtszaal twee OpenAI-medewerkers door elkaar haalde.

Het merkwaardigste: de twee bedrijven blijven gewoon partners op Apple Intelligence. Zakelijke verwevenheid en juridische oorlog gaan in deze sector prima samen.

BronnenTechCrunch — Apple klaagt OpenAI aan · TechCrunch — de ontkenning van OpenAI · 9to5Mac — brieven aan ~40 ex-medewerkers

4.2 Wat OpenAI daadwerkelijk bouwt

Schermloze speaker, verwacht rond 2027 Codex Micro: $230 Draaiknop voor redeneerinspanning

Waar gaat die rechtszaak eigenlijk over? Bloomberg onthulde het eerste apparaat van OpenAI, en het is geen telefoon.

Het wordt een draagbare, schermloze smart speaker met camera's en sensoren, de GPT-Live-stem, en mechanische onderdelen die zelf kunnen bewegen. Nadrukkelijk gepositioneerd als AI-metgezel die meekijkt met de context van je huis. Verwacht rond 2027, en een frontale aanval op Amazon Echo, Google Home en Apple's HomePod. The Neuron vroeg zich af wat er gebeurt als Alexa frontier-model-ambitie krijgt en misschien net iets te veel oogcontact maakt.

Maar OpenAI verraste ook met iets dat nu al te koop is: Codex Micro, een fysiek toetsenblok van $230, gebouwd met keyboardmaker Work Louder, uitsluitend bedoeld om codeer-agents aan te sturen. Zes toetsen met statuslampjes die tonen waar je agents mee bezig zijn, een joystick voor werkstromen, en een draaiknop waarmee je de redeneerinspanning van het model letterlijk opendraait.

Dat laatste is meer dan een gadget. Het maakt een afweging die normaal in een configuratiebestand verstopt zit — meer denkwerk kost meer geld en meer tijd — tot een fysieke handeling. Wie aan de knop draait, voelt de rekening.

De grotere these erachter: het volgende computerplatform voelt minder als het openen van software en meer als het aansturen van een systeem dat altijd aanstaat. AI verhuist van het chatvenster naar de kamer — en dat is precies het terrein waarop Apple zijn positie niet wil verliezen.

BronnenBloomberg — de schermloze speaker van OpenAI · OpenAI × Work Louder — Codex Micro · Engadget — Codex Micro uitgeprobeerd

4.3 De ironie: Apple's AI in China draait op Alibaba

Groen licht van de Chinese cyberwaakhond Draaiend op Alibaba's Qwen Alibaba +6%

En dan de voetnoot die het hele hoofdstuk op zijn kop zet.

In dezelfde week waarin Apple OpenAI voor de rechter sleept om zijn hardware-toekomst te beschermen, kreeg Apple Intelligence groen licht van de Cyberspace Administration of China — maar alleen omdat Apple het daar laat draaien op Alibaba's Qwen-model, netjes geregistreerd bij de Chinese toezichthouder. De Amerikaanse aandelen van Alibaba sprongen ruim 6% omhoog op het nieuws.

Verbind de lijnen met hoofdstuk 2 en het wordt nog aardiger. Hetzelfde Alibaba dat door Anthropic wordt beschuldigd van het grootschalig aftappen van Claude, levert nu het brein achter Siri in China. En hetzelfde open Qwen-model dat PrismML op een iPhone perste, is daar straks de officiële Apple-AI.

Wie het speelveld wil begrijpen, moet dus niet vragen wie het beste model heeft, maar wiens model waar draait, onder wiens toezicht. Dat is de accountability-vraag samengevat in één product — en het is precies de vraag die elke organisatie over haar eigen leveranciers zou moeten kunnen beantwoorden.

BronnenTechCrunch — Apple Intelligence goedgekeurd in China · Reuters — registratie bij de Chinese toezichthouder

Hoofdstuk 5 · de fysieke bodem onder de boom

De stack: geheugen is het nieuwe goud

5.1 SK Hynix, TSMC en een blijfbonus tot 2030

$26,5 mrd: grootste buitenlandse IPO in de VS Tekort piekt in 2027, duurt tot 2030 TSMC: +77% kwartaalwinst

Geheugenmaker SK Hynix haalde op vrijdag 10 juli $26,5 miljard op bij zijn notering aan de Nasdaq — de grootste beursgang van een niet-Amerikaans bedrijf in de Verenigde Staten ooit, boven het record van Alibaba uit 2014. De koers sloot de eerste dag 13% hoger.

Maandag zei de topman er meteen bij waaróm beleggers zo happig zijn: het wereldwijde geheugentekort wordt volgens hem het ergst in 2027 en houdt aan tot 2030. Voor de context: AI draait op high-bandwidth memory, gespecialiseerde geheugenchips die data snel genoeg naar de rekenchips voeren. Zonder die kleine rechthoekjes staat het duurste datacenter stil.

Chipfabrikant TSMC onderstreepte de hausse met een recordmaand juni, een kwartaalomzet van $39,6 miljard en 77% winstgroei. Het N3-productieproces, waarop de huidige AI-chips gemaakt worden, is volledig uitverkocht, en er gaat nóg eens $100 miljard aan investeringen naar Arizona.

En dichter bij huis: ASML — de Veldhovense maker van de EUV-machines waarmee die chips überhaupt gemaakt kunnen worden — bindt zo'n 44.500 medewerkers met €20.000 aan aandelen, uit te keren als ze tot 2030 blijven.

Die laatste twee feiten zeggen samen meer dan welke prognose ook. Als het personeel van de machinemaker een blijfbonus tot 2030 krijgt, weet je hoe lang de industrie deze krapte zelf verwacht.

BronnenTechCrunch — de record-IPO van SK Hynix · Tom's Hardware — geheugentekort tot 2030 · DutchNews — de blijfbonus van ASML

5.2 IBM en de macro-rekening

IBM −25%: slechtste beursdag ooit AI-investeringen: 8% van het Amerikaanse BBP CoreWeave: $24,9 mrd schuld

Deze week kwam ook de eerste grote rekening, en die viel op een onverwacht adres.

IBM verloor 25% op één dag — de slechtste beursdag uit zijn geschiedenis — nadat het waarschuwde dat klanten hun budgetten massaal verschuiven naar AI-hardware: servers, opslag, geheugen. Topman Arvind Krishna gaf toe de omvang van die verschuiving niet te hebben zien aankomen. Capex is jargon voor kapitaalinvesteringen: grote uitgaven aan spullen in plaats van aan diensten.

De schok sleepte Oracle, Salesforce en ServiceNow mee omlaag, en de logica daarachter is simpel: als IT-budgetten naar ijzer gaan, blijft er minder over voor software en advieswerk. Dat is een verschuiving die iedereen raakt die zijn omzet uit dienstverlening haalt.

Zoom uit en je ziet waarom dit breder telt. AI-gerelateerde investeringen zitten volgens Bloomberg-analyse op 8% van het Amerikaanse bruto binnenlands product — boven de dotcom-piek van 6,5% — en leveren meer dan een kwart van de Amerikaanse economische groei.

De financiering verschuift bovendien van aandelen naar gestructureerde schuld. Amazon verkocht voor $25 miljard aan obligaties voor datacenters, en CoreWeave torst $24,9 miljard aan schuld met GPU's als onderpand; de rentelasten vraten al 25,8% van de kwartaalomzet op. Appel met appel: dit zijn allemaal investerings- en schuldcijfers, geen omzet.

De les: de AI-hausse is verweven geraakt met de Amerikaanse conjunctuur zelf. Als de bouwwoede hapert, voelt de hele economie dat — ook de bedrijven die nooit een token hebben gekocht.

BronnenCNBC — de koersval van IBM · 24/7 Wall St — AI-uitgaven en het BBP · TechTimes — de schuldenberg van CoreWeave

5.3 Geldstromen van gekke kanten

Databricks: $188 mrd waardering Fireworks: 40 biljoen tokens per dag Meta ↔ Anthropic: ~$10 mrd compute

Het kapitaal bleef stromen, maar let vooral op de richting waarin het stroomt.

Datawarehouse-bedrijf Databricks haalde geld op tegen een waardering van $188 miljard. Inference-platform Fireworks — dat andermans modellen razendsnel serveert — haalde $1,5 miljard op tegen een waardering van $17,5 miljard, na het passeren van $1 miljard jaaromzet en met 40 biljoen tokens per dag. Dat is het bewijs dat je aan de doorvoer kunt verdienen zonder ooit een eigen frontier-model te trainen.

De opvallendste beweging: Meta en Anthropic bespraken volgens de Financial Times een compute-huurdeal van zo'n $10 miljard. Meta zou daarmee overtollige datacentercapaciteit verhuren aan een directe rivaal — het Meta Compute-cloudplan uit de vorige editie, dat nu al een klant lijkt te hebben. Wie zo veel capaciteit bouwt dat hij hem aan de concurrent moet verhuren, heeft een vastgoedprobleem naast een AI-strategie.

Verder tekende Reflection AI voor $1 miljard aan rekenkracht bij Nebius, haalde het Europese defensie-AI-bedrijf Helsing $1,8 miljard op tegen een waardering van $18 miljard, en openden Nvidia en de Japanse overheid de 140-megawatt "Vera Rubin AI factory" — door Nvidia gepresenteerd als 's werelds eerste nationale AI-infrastructuur, met Fanuc en Yaskawa als industriële partners.

De rode draad met hoofdstuk 2: wie geen eigen model heeft, koopt zich in op de laag eronder — compute, geheugen, inference. Daar zit de schaarste, en daarmee de marge.

BronnenDatabricks — financieringsronde $188 mrd · Financial Times — de compute-gesprekken tussen Meta en Anthropic · Nvidia — Japanse nationale AI-infrastructuur

Hoofdstuk 6 · het meest direct toepasbare blok

Agents in bedrijf: implementatie is het product

6.1 Ode: Anthropic verkoopt nu zelf de handjes

$1,5 mrd implementatiefirma Met Blackstone en Hellman & Friedman UST traint 20.000 medewerkers op Claude

De vorige editie liet Microsoft en Amazon implementatie-organisaties optuigen. Deze week deed Anthropic het radicaler.

Samen met investeringsreuzen Blackstone en Hellman & Friedman lanceerde het bedrijf Ode with Anthropic: een zelfstandige AI-dienstverlener van $1,5 miljard, gebouwd op de overname van Fractional AI. De formule is frontier-modellen plus ingenieurs die ze daadwerkelijk bij de klant inbouwen, te beginnen bij werkstromen die op de agenda van de directie staan.

TechCrunch vatte de these samen: de volgende AI-business van een biljoen dollar is implementatie, niet modellen. The AI Report voegde de cynische verklaring toe — servicemarges verslaan modelmarges op schaal. Oftewel: aan de uren verdien je meer dan aan de tokens.

Voor de advies- en IT-branche is dit het verhaal van het jaar: de labs concurreren nu rechtstreeks met de partijen die hun modellen implementeren. De tegenkracht is dat zij niet weten hoe jouw sector werkt. Dat is voorlopig het schaarse goed.

Flankerend nieuws in dezelfde week: systeemintegrator UST wordt Anthropic-partner en traint 20.000 eigen medewerkers op Claude. De standaardisatie van de AI-stack op platformniveau is begonnen — met dezelfde dynamiek als destijds bij SAP- of Salesforce-certificeringen.

BronnenOde — persbericht · TechCrunch — implementatie, niet modellen · The New Stack — UST en Anthropic

6.2 De realiteitscheck: 71% van de "agents" is een chatbot

71% blijkt een chatbot-wrapper 2% draait kritieke processen end-to-end Uber, Meta en Salesforce rantsoeneren tokens

Waarom is die implementatiemarkt zoveel waard? Omdat het bijna niemand zelf lukt.

VentureBeat ondervroeg 101 grote organisaties en vond dat 71% van wat "agents" wordt genoemd, een omgekatte chatbot is: een vraag-antwoordsysteem met een nieuw etiket. Slechts 10% heeft echte meerstaps-werkstromen op schaal draaien, waarbij Claude met 40% de orkestratieplatforms leidt.

Notion's transformatierapport schetst hetzelfde beeld van bovenaf: 88% van de organisaties zit nog in de experimenteerfase, 12% heeft AI in terugkerende werkstromen, en maar 2% laat kritieke processen van begin tot eind door AI draaien. Pikant detail: leidinggevenden schatten hun eigen AI-volwassenheid vijf keer zo hoog in als hun medewerkers doen.

En dan de kosten. Uber, Meta en Salesforce rantsoeneren inmiddels tokens omdat jaarbudgetten in maanden opbranden. Slechts 26% van de ondervraagde organisaties zegt dat de governance het uitroltempo bijhoudt — dat is dus driekwart waar het beleid achter de praktijk aanloopt.

Tegelijk is de onderliggende vraag onverminderd groot: voormalig Intel-topman Pat Gelsinger noemt haar bijna onbeperkt, en de verkoopchef van Nebius zegt meer vraag te hebben dan hij kan leveren. De industrie heeft er al een woord voor: van tokenmaxxing naar valuemaxxing — niet meer zoveel mogelijk AI gebruiken, maar zoveel mogelijk waarde per token persen.

BronnenVentureBeat — het 71%-onderzoek · MarketScale — budgetten branden op · CNBC — Gelsinger over de vraag

6.3 Wie het wél kan, komt met cijfers

JAKALA: 7 dagen → minder dan 24 uur Adecco: 1,2 mln kandidaatgesprekken Electra: escalaties −80%

Tegenover die 71% nep-agents staan vier bedrijven die deze week met controleerbare cijfers kwamen.

Het Europese databureau JAKALA — 3.600 mensen in 30 landen — bouwde gespecialiseerde performance-agents per marketingkanaal. Campagne-optimalisatiecycli gingen van vijf tot zeven werkdagen naar minder dan 24 uur, en senior planners kregen 70% van hun tijd terug voor strategisch klantwerk. De aardigste vondst in de case: de zwaarste gebruikers bleken de directeuren en partners, niet de junioren.

Uitzendreus Adecco draaide 1,2 miljoen AI-kandidaatgesprekken over zeven wervingsfases. De doorlooptijd tot plaatsing halveerde, de vulgraad kwam boven de 80%, en 51% van de interacties vond plaats buiten kantooruren — precies wanneer kandidaten wél tijd hebben. Dat laatste cijfer is het interessantste: het gaat hier niet om vervangen werk maar om bereikbaarheid die er eerder simpelweg niet was.

Webwinkel Kogan.com ving een piek van 20% meer verkoopvolume op zonder extra mensen; de helft van alle klantvragen loopt door Salesforce's Agentforce, en de klantvoorkeur vóór de AI-agent steeg van 50% naar 78%. En laadpaalbedrijf Electra kortte het aantal escalatietickets met 80%, met complexe gevallen die in drie minuten afgehandeld worden.

De gemene deler is de les die zich elke editie herhaalt: gespecialiseerde agents op afgebakende werkstromen, niet één alleskunner. Klein en gericht verslaat groot en generiek.

BronnenThe Applied — de JAKALA-case · PR Newswire — Adecco · Dust — de Electra-case

6.4 De agent als risico

5,1 GB aan private repo's geüpload GPT-Red: 84% versus 13% 570 lekken in één Patch Tuesday

Het spiegelbeeld van al dat agent-succes kwam in dezelfde week, en het is ongemakkelijk concreet.

Een beveiligingsonderzoeker hing xAI's codeer-agent Grok Build CLI aan een netwerkmonitor en zag dat het complete codebases naar de cloud uploadde: volledige commit-geschiedenis én .env-bestanden met onversleutelde API-sleutels, ongeacht de privacy-instelling. De verhouding maakt het pijnlijk zichtbaar — het eigenlijke AI-gesprek was 192 kilobyte, de achtergrond-upload 5,1 gigabyte. xAI schakelde de functie uit en Elon Musk beloofde persoonlijk alles te wissen. Het advies blijft: sleutels roteren, want een belofte is geen sleutelrotatie.

In dezelfde week wiste GPT-5.6 Codex bij een gebruiker projectbestanden tijdens een agentische taak. De conclusie uit beide gevallen is dezelfde en is saai in de goede zin: autonome tools hebben rechtenbeheer en back-ups nodig, geen vertrouwen.

De verdediging wordt intussen óók agentisch. OpenAI's GPT-Red valt de eigen modellen aan via self-play — het systeem oefent tegen zichzelf — en slaagde in 84% van de interne aanvalsscenario's waar menselijke red-teamers op 13% bleven. Microsoft patchte een record van 570 lekken in één Patch Tuesday en verwacht dat AI-gestuurde detectie dat volume structureel opdrijft.

En dan de uitsmijter. Weco AI publiceerde wat het het eerste experimentele bewijs van recursieve zelfverbetering noemt: systeem AIDE² herschreef acht dagen lang onbeheerd zijn eigen code en versloeg daarna de agent waar Weco's mensen twee jaar aan hadden geschaafd. Acht dagen machinewerk tegen twee jaar mensenwerk — één experiment is nog geen wet, maar het is wel het eerste datapunt van dit type dat gepubliceerd is.

BronnenCybernews — het Grok Build-lek · Yahoo Tech — GPT-Red · Weco — eerste bewijs van recursieve zelfverbetering

Hoofdstuk 7 · de arbeidsverhoudingen komen eerst

Robots: van demo naar staking

7.1 Ulsan: de eerste fabrieksstop óm humanoids

Tienduizenden Hyundai-medewerkers Drie eisen vóór de robots komen Atlas in Georgia per 2028

In Ulsan, Zuid-Korea — de grootste autofabriek ter wereld — legden tienduizenden Hyundai-medewerkers deze week gedeeltelijk het werk neer.

De Wall Street Journal noemt het de eerste fabrieksstop in de auto-industrie die veroorzaakt is door humanoïde robots. Niet door een reorganisatie die al gebeurd is, maar door een die is aangekondigd.

De vakbond eist drie dingen vóórdat Boston Dynamics' Atlas-robots de productielijn op mogen: baangaranties, een hogere pensioenleeftijd zodat zittende werknemers de transitie kunnen uitdienen, en toezichtrechten op de uitrol. Dat middelste punt is het meest verrassende — een vakbond die vráágt om langer doorwerken, omdat de alternatieve uitkomst is dat je halverwege de rit uit de trein wordt gezet.

Hyundai, eigenaar van Boston Dynamics, bevestigde intussen dat Atlas per 2028 aan het werk gaat in de fabriek in Georgia in de Verenigde Staten; de Zuid-Koreaanse fabrieken volgen. De ironie wil dat dezelfde Atlas deze maand ballenjongen speelde op het WK voetbal, als sponsoractie van datzelfde Hyundai.

Het patroon om te onthouden: de arbeidsverhoudingen organiseren zich nu vóórdat de robots er staan — niet erna, zoals bij eerdere automatiseringsgolven. Dat is nieuw, en het raakt aan een vraag die elke organisatie krijgt lang voordat er een robot in beeld is: wie zit er aan tafel als de automatisering wordt aangekondigd?

BronnenWSJ — de Hyundai-staking · Hyundai — Atlas op het WK 2026

7.2 Het geld wordt serieus

Walden Robotics: $300 mln, $1,1 mrd waardering Nvidia tekent met Fanuc en Yaskawa Chip Motors: robot-auto van $15.000

Rond die staking zie je waarom de vakbond haast heeft: het kapitaal stroomt de fysieke kant op.

Walden Robotics — een afsplitsing van Toyota's onderzoekslab, met mensen uit MIT — kwam uit de luwte met $300 miljoen aan financiering en een waardering van $1,1 miljard. Achter de ronde zitten Toyota, Nvidia, Boeing en Samsung. Het onderscheidende zit niet in het bedrag maar in de status: hun robots doen sinds februari al echt productiewerk in een Toyota-fabriek, geen demo's.

Jensen Huang tekende in Tokio partnerships met de industriële robotmakers Fanuc en Yaskawa en verklaarde "physical AI" tot de ontbrekende schakel in de Japanse automatisering. Het Sony-gelieerde Noetra kocht meteen 27.500 Nvidia-chips. Japan behandelt robotica daarmee als industriebeleid, niet als startup-thema.

Uit Miami kwam het curieuze consumentenverhaal: Chip Motors toonde een straat-legale robot-auto van $15.000 — geprijsd als een chique golfkar — die praat, zichzelf parkeert en op verzoek de besturing overdraagt aan een menselijke teleoperator op afstand. Leveringen in Florida vanaf volgend jaar.

En Europa deed mee: Mistral bracht met Robostral Navigate zijn eerste roboticamodel uit, waarmee fabrieksrobots in gewone mensentaal aangestuurd kunnen worden. Van fabriek tot oprit worden de verdienmodellen concreet — en dat is precies het moment waarop arbeidsmarkt en toezicht wakker worden.

BronnenBusiness Wire — lancering Walden Robotics · Reuters — de Japanse partnerships van Nvidia · Mistral — Robostral Navigate

7.3 De reality-checks

Vechtrobot met het hoofd aan een kabel Waymo strandde in het 4 juli-verkeer Tesla test zonder toezichthouder in Miami

En dan de nuchterheid, want die hoort er in dit hoofdstuk standaard bij.

Bij de eerste URKL-robotvechtcompetitie in Shenzhen — met actielegende Donnie Yen op de tribune — vocht een humanoïde twee derde van de wedstrijd door terwijl zijn hoofd aan een kabel bungelde. Grappig beeld, serieus punt: bij zulke demonstraties weten we zelden of de robot autonoom handelt of teleoperated is, dus op afstand bestuurd door een mens. Dat verschil bepaalt alles over hoe je de vooruitgang moet lezen.

Op de weg hetzelfde beeld. Waymo's robotaxi's liepen massaal vast in de drukte van 4 juli in San Francisco. Het onderliggende probleem is bestuurlijk, niet technisch: steden hebben geen instrumenten om vloten autonome auto's te managen bij grote evenementen. Er is niemand die de vloot kan bellen.

Uber lobbyt intussen in Washington om robotaxi's te verplíchten tot hybride netwerken met menselijke chauffeurs erin — juridisch op ramkoers met partner Waymo, en een helder voorbeeld van een bedrijf dat regulering inzet als concurrentiewapen. Wie de regels schrijft, hoeft de race niet te winnen.

Tesla drukt ondertussen door en test robotaxi's zonder toezichthouder achter het stuur, nu in Miami. Samengevat: fysieke AI blijft trager dan de hype en sneller dan de scepsis — maar het gevecht over de spelregels is nu echt begonnen.

BronnenFast Company — Waymo en de chaos van 4 juli · TechCrunch — de robotaxi-lobby van Uber · The Information — Tesla's robotaxi's zonder toezichthouder

Hoofdstuk 8 · waar het publiek het merkt

De creatieve kanteling

8.1 Netflix en de saaie fase

~300 titels met generatieve AI 17 minuten AI-beeld in één film Twee keer zo snel, half zo duur

Netflix meldde bij de kwartaalcijfers dat ongeveer 300 titels op het platform generatieve AI gebruikten — vooral in de post-productie.

Het gaat om menigtes, veldslagen en decoruitbreidingen: precies het werk dat vroeger een klein leger visual-effects-artiesten kostte. Co-topman Ted Sarandos gaf één concreet voorbeeld: The American Experiment bevat 17 minuten AI-versterkt beeld, twee keer zo snel gemaakt voor de helft van de kosten van de oude aanpak.

The Neuron noemde dit treffend de eerste saaie AI-fase van de entertainmentindustrie — en dat is meestal de fase die blijft hangen. Geen spectaculaire AI-film die de discussie domineert, maar AI die stilletjes in de werkstroom kruipt.

Daarmee verandert wat er überhaupt groen licht krijgt. Shots die vroeger te duur waren om te overwegen, komen nu binnen budget. Dat verschuift het gevecht van "kan AI kunst maken?" naar "wie bepaalt waar AI de gaten vult?".

De volgende frontlinie is disclosure: openheid over wat er met AI gemaakt is. Studio's willen flexibiliteit, makers willen naamsvermelding en vangrails, kijkers willen weten wat handwerk was. Dat is hetzelfde debat als de EU-chatbotregel uit hoofdstuk 3, alleen dan in de cultuursector.

BronnenThe Verge — Netflix' AI-cijfers bij de kwartaalcijfers

8.2 Odyssee versus Odysseus — en de tegenbeweging

$250 mln tegenover "mid-five figures" 97% op Rotten Tomatoes 135 minuten AI-speelfilm

De symboliek was deze week compleet: twee verfilmingen van hetzelfde Griekse epos, gemaakt met een kostenverschil van ongeveer vierduizend keer.

Christopher Nolans The Odyssey — $250 miljoen budget, honderd draaidagen, Matt Damon en Tom Holland — opende met 97% op Rotten Tomatoes, de beste score van zijn carrière. Tegelijk bracht AI-filmmaker Ash Koosha de trailer uit van ODYSSEUS: The Fall: een AI-gegenereerde speelfilm van 135 minuten, met script en stemmen van Koosha zelf en acteurs, decors en camerawerk door AI, voor een totaalbudget van enkele tienduizenden dollars.

De publieksreacties onder die trailer waren vernietigend. Regisseurs zijn verdeeld: Peter Jackson en Martin Scorsese zien een gereedschap, veel anderen blijven weg. Het interessante is dat het publiek hier strenger oordeelt dan de makers — het omgekeerde van wat je bij nieuwe technologie meestal ziet.

En de tegenbeweging werd deze week concreter dan ooit. Uit gelekte Suno-code bleek dat de muziekgenerator trainde op YouTube Music, Deezer en Genius. Patreon stopte met vriendelijk vragen en blokkeert AI-crawlers nu actief via Cloudflare — dezelfde tolpoort uit hoofdstuk 1. De Amerikaanse honkbalcompetitie MLB verbood generatieve AI op de dugout-iPads tijdens wedstrijden. San Francisco dwong Apple acht "nudify"-apps uit de App Store te halen. En xAI klaagde zelf een Grok-gebruiker aan om geseksualiseerde deepfakes.

Het patroon: de creatieve economie kiest per domein — omarmen in de post-productie, blokkeren aan de poort, procederen bij misbruik. Dat is geen inconsistentie maar een werkbare positie.

BronnenHollywood Reporter — ODYSSEUS: The Fall · 404 Media — het Suno-lek · TechCrunch — Patreon blokkeert AI-bots

Hoofdstuk 9 · ter reflectie

Aan de voet van de singulariteit?

Kimi K3 levert bijna-frontier-kwaliteit, open, voor een fractie van de prijs — en Amerikaanse labs bouwen er zelf al op voort. Hoeveel van je eigen AI-stack is een bewuste keuze, en hoeveel is gewoonte? En zou je een Chinees basismodel gebruiken als het aantoonbaar beter én goedkoper is: waarom wel, waarom niet?

De labs willen een scheidsrechter die ze zelf betalen; 81% van het publiek wil een overheid die vooraf kan blokkeren. Wie vertrouw je met die knop? En zou je antwoord anders zijn als het over je eigen branche ging?

In Ulsan legden mensen het werk neer vóórdat de robots er stonden. Wanneer is het in jouw organisatie tijd voor dat gesprek — over agents, nog niet eens over robots — en wie hoort het te beginnen: de directie, de werkvloer, of jij?

Demis Hassabis schreef deze week dat we aan de voet van de singulariteit staan, en dat de beslissingen van de komende maanden de volgende fase van de beschaving bepalen. De singulariteit is het hypothetische omslagpunt waarop AI slimmer wordt dan mensen en zichzelf daarna steeds sneller verbetert; met "voet" bedoelt hij de heuvels vlak vóór het echte gebergte. We staan er niet middenin, maar we zien de bergen liggen. Zet daar de twee andere stemmen van deze week naast. De burger: 81% wil dat de overheid gevaarlijke modellen vooraf kan tegenhouden — een rem, geen keurmerk van de industrie zelf. En de wetenschapper: Berkeley-hoogleraar Dan Klein noemt de huidige modellen plausibility engines, getraind om antwoorden te geven die overtuigend klinken, niet om waar te zijn. Misschien overschatten we hoe dichtbij die bergen echt zijn. Het AI-debat van het komende jaar is dus geen technisch debat maar een driehoeksgevecht tussen haast, angst en nuchterheid — en waar de wetgeving landt, hangt af van welke stem wint.